Cách mạng Tháng Tám năm 1945 - Tiền đề chính trị, pháp lý cho xây dựng, hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
- Thứ sáu - 14/08/2026 06:38
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trong những mốc son chói lọi nhất trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Chỉ trong thời gian ngắn, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân ta đã giành chính quyền trên phạm vi cả nước, chấm dứt ách thống trị của chế độ thực dân, phong kiến, mở ra kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Thành công của Cách mạng Tháng Tám không chỉ có ý nghĩa giải phóng dân tộc mà còn tạo dựng những tiền đề chính trị quan trọng và pháp lý đầu tiên cho việc hình thành Nhà nước kiểu mới - Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Trong bối cảnh hiện nay, khi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đang triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW, ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII, việc nhìn lại giá trị lịch sử của Cách mạng Tháng Tám dưới góc độ chuẩn bị các tiền đề chính trị - pháp lý càng có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Những bài học về xây dựng chính quyền, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng hệ thống pháp luật và bảo đảm quyền con người vẫn giữ nguyên giá trị trong tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế.
Bước ngoặt lịch sử tạo lập nền tảng chính trị của Nhà nước Việt Nam mới
Trước năm 1945, Việt Nam là một nước thuộc địa nửa phong kiến, quyền lực nhà nước không thuộc về Nhân dân mà nằm trong tay thực dân Pháp và phát xít Nhật, nhân dân không có quyền làm chủ đất nước. Mọi thiết chế chính trị đều phục vụ cho bộ máy thống trị ngoại bang, không phản ánh ý chí và lợi ích của dân tộc.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc được chuẩn bị kỹ lưỡng về đường lối, tổ chức và lực lượng. Hội nghị Trung ương VIII (tháng 5/1941) xác định nhiệm vụ giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu, chủ trương thành lập Mặt trận Việt Minh nhằm tập hợp mọi tầng lớp nhân dân, là sự chuẩn bị mang tính quyết định về chính trị cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám.
Khi thời cơ lịch sử xuất hiện sau sự kiện Nhật đầu hàng Đồng minh, Đảng đã kịp thời phát động Tổng khởi nghĩa trên phạm vi cả nước. Chỉ trong vòng nửa tháng, chính quyền đã thuộc về nhân dân. Ngày 02/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á.
Ngày 02/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản "Tuyên ngôn độc lập"
khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ảnh tư liệu.
Bước ngoặt lịch sử tạo lập nền tảng chính trị của Nhà nước Việt Nam mới
Trước năm 1945, Việt Nam là một nước thuộc địa nửa phong kiến, quyền lực nhà nước không thuộc về Nhân dân mà nằm trong tay thực dân Pháp và phát xít Nhật, nhân dân không có quyền làm chủ đất nước. Mọi thiết chế chính trị đều phục vụ cho bộ máy thống trị ngoại bang, không phản ánh ý chí và lợi ích của dân tộc.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc được chuẩn bị kỹ lưỡng về đường lối, tổ chức và lực lượng. Hội nghị Trung ương VIII (tháng 5/1941) xác định nhiệm vụ giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu, chủ trương thành lập Mặt trận Việt Minh nhằm tập hợp mọi tầng lớp nhân dân, là sự chuẩn bị mang tính quyết định về chính trị cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám.
Khi thời cơ lịch sử xuất hiện sau sự kiện Nhật đầu hàng Đồng minh, Đảng đã kịp thời phát động Tổng khởi nghĩa trên phạm vi cả nước. Chỉ trong vòng nửa tháng, chính quyền đã thuộc về nhân dân. Ngày 02/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á.
Ngày 02/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản "Tuyên ngôn độc lập"
khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ảnh tư liệu.
Sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đánh dấu sự thay đổi căn bản về bản chất quyền lực nhà nước. Lần đầu tiên trong lịch sử, quyền lực thuộc về nhân dân lao động; Nhà nước trở thành công cụ để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân chứ không phải phương tiện cai trị của giai cấp thống trị hay ngoại bang. Đây là nền tảng chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình xây dựng Nhà nước Việt Nam trong những giai đoạn tiếp theo.
Tiền đề chính trị, pháp lý cho Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Ngay sau khi giành được chính quyền, một trong những nhiệm vụ cấp bách của Chính phủ lâm thời là xây dựng cơ sở pháp lý cho bộ máy nhà nước mới. Ngày 03/9/1945, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra sáu nhiệm vụ cấp bách, trong đó có việc tổ chức Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu. Đây là quyết định mang ý nghĩa lịch sử, thể hiện tư tưởng xây dựng nhà nước hợp hiến, hợp pháp, dựa trên ý chí và sự lựa chọn của nhân dân.
Nhân dân lao động Thủ đô cổ động cho ngày Tổng tuyển cử đầu tiên. Ảnh: Tư liệu.
Tiền đề chính trị, pháp lý cho Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Ngay sau khi giành được chính quyền, một trong những nhiệm vụ cấp bách của Chính phủ lâm thời là xây dựng cơ sở pháp lý cho bộ máy nhà nước mới. Ngày 03/9/1945, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra sáu nhiệm vụ cấp bách, trong đó có việc tổ chức Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu. Đây là quyết định mang ý nghĩa lịch sử, thể hiện tư tưởng xây dựng nhà nước hợp hiến, hợp pháp, dựa trên ý chí và sự lựa chọn của nhân dân.
Nhân dân lao động Thủ đô cổ động cho ngày Tổng tuyển cử đầu tiên. Ảnh: Tư liệu.
Ngày 06/01/1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong lịch sử Việt Nam được tổ chức thành công với tỷ lệ cử tri đi bầu rất cao. Quốc hội khóa I được thành lập, đại diện cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo cơ sở pháp lý và chính trị để xây dựng bộ máy nhà nước thống nhất. Ban hành Hiến pháp năm 1946 - bản Hiến pháp dân chủ đầu tiên của Việt Nam, thể hiện nhiều giá trị tiến bộ: Khẳng định chủ quyền quốc gia và quyền lực thuộc về toàn thể nhân dân; Ghi nhận và xác định rõ quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; Thiết lập nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước theo hướng phân công giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp; Đề cao nguyên tắc thượng tôn pháp luật, bảo đảm bình đẳng trước pháp luật; Tôn trọng các quyền tự do dân chủ cơ bản của nhân dân.
Mặc dù được ban hành trong điều kiện đất nước đứng trước nhiều khó khăn, Hiến pháp năm 1946 vẫn được đánh giá là bản Hiến pháp có tư duy lập hiến tiến bộ, tiếp thu nhiều giá trị phổ quát của nhà nước hiện đại nhưng vẫn phù hợp với điều kiện Việt Nam. Đây chính là nền móng pháp lý đầu tiên cho quá trình phát triển tư duy xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
Giá trị cốt lõi và tiếp biến trong xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay
Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã tạo ra bước ngoặt căn bản trong lịch sử phát triển của Nhà nước Việt Nam: từ một đất nước thuộc địa, nhân dân không có quyền làm chủ trở thành một quốc gia độc lập, trong đó Nhân dân trở thành chủ thể của quyền lực nhà nước. Sau 80 năm, những giá trị chính trị và pháp lý được hình thành từ Cách mạng Tháng Tám, đặc biệt là tư tưởng quyền lực thuộc về Nhân dân, xây dựng chính quyền của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, vẫn tiếp tục có ý nghĩa sâu sắc đối với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay.
Thứ nhất, tiếp tục phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. Nếu Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đưa Nhân dân trở thành chủ thể của quyền lực nhà nước thì trong giai đoạn hiện nay, vấn đề đặt ra là phải tiếp tục làm cho quyền làm chủ của Nhân dân được thực hiện ngày càng đầy đủ và thực chất. Điều đó đòi hỏi phải mở rộng và nâng cao chất lượng các hình thức dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện; tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng chính sách, pháp luật và quản lý nhà nước; thực hiện tốt phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”.
Trong thực tiễn ở cơ sở, khi xây dựng các công trình hạ tầng, quy hoạch, chỉnh trang đô thị, xây dựng nông thôn mới hoặc triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội, chính quyền cần tăng cường công khai thông tin, lấy ý kiến Nhân dân, tiếp thu và giải trình những vấn đề người dân quan tâm. Đây chính là sự phát triển của tư tưởng Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước được đặt nền móng từ sau Cách mạng Tháng Tám.
Thứ hai, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm pháp luật thực sự là công cụ quản lý xã hội và bảo vệ quyền con người. Từ Hiến pháp năm 1946 đến Hiến pháp năm 2013, tư duy lập hiến và hệ thống pháp luật Việt Nam ngày càng được hoàn thiện. Hiện nay, yêu cầu đặt ra không chỉ là “có luật” mà quan trọng hơn là luật phải đồng bộ, thống nhất, minh bạch, khả thi, dễ tiếp cận và đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền, cần tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung những quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn; hạn chế tình trạng pháp luật thiếu ổn định hoặc khó thực hiện; nâng cao chất lượng xây dựng chính sách, pháp luật trên cơ sở tổng kết thực tiễn và đánh giá tác động đầy đủ.
Có thể thấy, đây chính là sự phát triển từ yêu cầu xây dựng Nhà nước hợp hiến, hợp pháp sau Cách mạng Tháng Tám thành yêu cầu xây dựng một hệ thống pháp luật hiện đại, đồng bộ và khả thi trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
Thứ ba, tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước. Một trong những vấn đề quan trọng của Nhà nước pháp quyền hiện nay là quyền lực nhà nước phải được tổ chức, phân công, phối hợp và kiểm soát chặt chẽ. Quyền lực được trao cho cơ quan, tổ chức và cá nhân để thực hiện nhiệm vụ công phải luôn gắn với trách nhiệm giải trình và chịu sự kiểm tra, giám sát. Thực tiễn phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong thời gian qua cho thấy kiểm soát quyền lực là yêu cầu khách quan của xây dựng Nhà nước pháp quyền. Cùng với hoàn thiện pháp luật, cần nâng cao hiệu quả kiểm tra, thanh tra, giám sát; tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu; xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi.
Ở đây có thể thấy sự phát triển rõ nét của tư duy nhà nước: từ giành chính quyền và xây dựng chính quyền của Nhân dân sau Cách mạng Tháng Tám đến tổ chức và kiểm soát quyền lực nhà nước một cách khoa học, chặt chẽ trong Nhà nước pháp quyền hiện nay.
Thứ tư, bảo đảm ngày càng tốt hơn quyền con người, quyền công dân. Nếu sau Cách mạng Tháng Tám, vấn đề quan trọng là giải phóng dân tộc và xác lập quyền làm chủ của Nhân dân thì hiện nay, yêu cầu đó được phát triển thành việc tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Hiến pháp năm 2013 dành một chương riêng quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy lập hiến Việt Nam.
Trong thực tiễn, bảo đảm quyền con người không chỉ thể hiện ở việc ban hành các quy định pháp luật mà còn phải được thể hiện thông qua hoạt động của cơ quan nhà nước. Chẳng hạn, khi giải quyết thủ tục hành chính, cơ quan công quyền phải bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, quyền khiếu nại, tố cáo, quyền được giải quyết công việc đúng thời hạn và quyền được đối xử bình đẳng của người dân.
Thứ năm, xây dựng nền hành chính phục vụ Nhân dân, hiện đại và chuyển đổi số. Đây là một biểu hiện rất rõ của sự phát triển tư tưởng “Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân” trong điều kiện mới. Nếu trong những năm đầu sau Cách mạng Tháng Tám, nhiệm vụ cấp thiết là xây dựng bộ máy chính quyền cách mạng thì ngày nay yêu cầu cao hơn là xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, công khai, minh bạch, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, sử dụng cơ sở dữ liệu dùng chung, đơn giản hóa thủ tục hành chính... đang tạo ra phương thức mới để Nhà nước phục vụ Nhân dân. Ví dụ, người dân có thể thực hiện nhiều thủ tục hành chính trực tuyến mà không phải trực tiếp đến cơ quan nhà nước. Điều này không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn góp phần hạn chế sự tiếp xúc không cần thiết, tăng tính công khai, minh bạch và nâng cao trách nhiệm của cơ quan công quyền.
Thứ sáu, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức thực sự là “công bộc của Nhân dân”. Cách mạng Tháng Tám đã đặt Nhà nước vào vị trí phục vụ lợi ích của dân tộc và Nhân dân. Trong điều kiện hiện nay, tư tưởng đó cần được cụ thể hóa bằng việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm cao. Một cán bộ, công chức không chỉ cần “đúng quy định” mà còn phải có tinh thần phục vụ, thái độ tôn trọng Nhân dân, gần dân, hiểu dân và chịu trách nhiệm trước Nhân dân.
Do đó, cải cách chế độ công vụ, đánh giá cán bộ dựa trên kết quả công việc, sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp; kiên quyết xử lý cán bộ nhũng nhiễu, gây phiền hà cho người dân là những yêu cầu có ý nghĩa trực tiếp đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện nay.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không chỉ đem lại độc lập cho dân tộc mà còn đặt nền móng chính trị và pháp lý cho sự ra đời của Nhà nước Việt Nam mới. Những giá trị về quyền lực thuộc về Nhân dân, xây dựng nhà nước hợp hiến, hợp pháp, quản lý xã hội bằng pháp luật và bảo đảm quyền con người đã trở thành những nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong bối cảnh đổi mới toàn diện và hội nhập quốc tế hiện nay, việc tiếp tục phát huy giá trị của Cách mạng Tháng Tám gắn với thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW, xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức và hoàn thiện hệ thống pháp luật sẽ góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam dân chủ, hiện đại, phục vụ Nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Mặc dù được ban hành trong điều kiện đất nước đứng trước nhiều khó khăn, Hiến pháp năm 1946 vẫn được đánh giá là bản Hiến pháp có tư duy lập hiến tiến bộ, tiếp thu nhiều giá trị phổ quát của nhà nước hiện đại nhưng vẫn phù hợp với điều kiện Việt Nam. Đây chính là nền móng pháp lý đầu tiên cho quá trình phát triển tư duy xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
Giá trị cốt lõi và tiếp biến trong xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay
Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã tạo ra bước ngoặt căn bản trong lịch sử phát triển của Nhà nước Việt Nam: từ một đất nước thuộc địa, nhân dân không có quyền làm chủ trở thành một quốc gia độc lập, trong đó Nhân dân trở thành chủ thể của quyền lực nhà nước. Sau 80 năm, những giá trị chính trị và pháp lý được hình thành từ Cách mạng Tháng Tám, đặc biệt là tư tưởng quyền lực thuộc về Nhân dân, xây dựng chính quyền của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, vẫn tiếp tục có ý nghĩa sâu sắc đối với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay.
Thứ nhất, tiếp tục phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. Nếu Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đưa Nhân dân trở thành chủ thể của quyền lực nhà nước thì trong giai đoạn hiện nay, vấn đề đặt ra là phải tiếp tục làm cho quyền làm chủ của Nhân dân được thực hiện ngày càng đầy đủ và thực chất. Điều đó đòi hỏi phải mở rộng và nâng cao chất lượng các hình thức dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện; tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng chính sách, pháp luật và quản lý nhà nước; thực hiện tốt phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”.
Trong thực tiễn ở cơ sở, khi xây dựng các công trình hạ tầng, quy hoạch, chỉnh trang đô thị, xây dựng nông thôn mới hoặc triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội, chính quyền cần tăng cường công khai thông tin, lấy ý kiến Nhân dân, tiếp thu và giải trình những vấn đề người dân quan tâm. Đây chính là sự phát triển của tư tưởng Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước được đặt nền móng từ sau Cách mạng Tháng Tám.
Thứ hai, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm pháp luật thực sự là công cụ quản lý xã hội và bảo vệ quyền con người. Từ Hiến pháp năm 1946 đến Hiến pháp năm 2013, tư duy lập hiến và hệ thống pháp luật Việt Nam ngày càng được hoàn thiện. Hiện nay, yêu cầu đặt ra không chỉ là “có luật” mà quan trọng hơn là luật phải đồng bộ, thống nhất, minh bạch, khả thi, dễ tiếp cận và đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền, cần tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung những quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn; hạn chế tình trạng pháp luật thiếu ổn định hoặc khó thực hiện; nâng cao chất lượng xây dựng chính sách, pháp luật trên cơ sở tổng kết thực tiễn và đánh giá tác động đầy đủ.
Có thể thấy, đây chính là sự phát triển từ yêu cầu xây dựng Nhà nước hợp hiến, hợp pháp sau Cách mạng Tháng Tám thành yêu cầu xây dựng một hệ thống pháp luật hiện đại, đồng bộ và khả thi trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
Thứ ba, tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước. Một trong những vấn đề quan trọng của Nhà nước pháp quyền hiện nay là quyền lực nhà nước phải được tổ chức, phân công, phối hợp và kiểm soát chặt chẽ. Quyền lực được trao cho cơ quan, tổ chức và cá nhân để thực hiện nhiệm vụ công phải luôn gắn với trách nhiệm giải trình và chịu sự kiểm tra, giám sát. Thực tiễn phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong thời gian qua cho thấy kiểm soát quyền lực là yêu cầu khách quan của xây dựng Nhà nước pháp quyền. Cùng với hoàn thiện pháp luật, cần nâng cao hiệu quả kiểm tra, thanh tra, giám sát; tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu; xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi.
Ở đây có thể thấy sự phát triển rõ nét của tư duy nhà nước: từ giành chính quyền và xây dựng chính quyền của Nhân dân sau Cách mạng Tháng Tám đến tổ chức và kiểm soát quyền lực nhà nước một cách khoa học, chặt chẽ trong Nhà nước pháp quyền hiện nay.
Thứ tư, bảo đảm ngày càng tốt hơn quyền con người, quyền công dân. Nếu sau Cách mạng Tháng Tám, vấn đề quan trọng là giải phóng dân tộc và xác lập quyền làm chủ của Nhân dân thì hiện nay, yêu cầu đó được phát triển thành việc tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Hiến pháp năm 2013 dành một chương riêng quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy lập hiến Việt Nam.
Trong thực tiễn, bảo đảm quyền con người không chỉ thể hiện ở việc ban hành các quy định pháp luật mà còn phải được thể hiện thông qua hoạt động của cơ quan nhà nước. Chẳng hạn, khi giải quyết thủ tục hành chính, cơ quan công quyền phải bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, quyền khiếu nại, tố cáo, quyền được giải quyết công việc đúng thời hạn và quyền được đối xử bình đẳng của người dân.
Thứ năm, xây dựng nền hành chính phục vụ Nhân dân, hiện đại và chuyển đổi số. Đây là một biểu hiện rất rõ của sự phát triển tư tưởng “Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân” trong điều kiện mới. Nếu trong những năm đầu sau Cách mạng Tháng Tám, nhiệm vụ cấp thiết là xây dựng bộ máy chính quyền cách mạng thì ngày nay yêu cầu cao hơn là xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, công khai, minh bạch, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, sử dụng cơ sở dữ liệu dùng chung, đơn giản hóa thủ tục hành chính... đang tạo ra phương thức mới để Nhà nước phục vụ Nhân dân. Ví dụ, người dân có thể thực hiện nhiều thủ tục hành chính trực tuyến mà không phải trực tiếp đến cơ quan nhà nước. Điều này không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn góp phần hạn chế sự tiếp xúc không cần thiết, tăng tính công khai, minh bạch và nâng cao trách nhiệm của cơ quan công quyền.
Thứ sáu, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức thực sự là “công bộc của Nhân dân”. Cách mạng Tháng Tám đã đặt Nhà nước vào vị trí phục vụ lợi ích của dân tộc và Nhân dân. Trong điều kiện hiện nay, tư tưởng đó cần được cụ thể hóa bằng việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm cao. Một cán bộ, công chức không chỉ cần “đúng quy định” mà còn phải có tinh thần phục vụ, thái độ tôn trọng Nhân dân, gần dân, hiểu dân và chịu trách nhiệm trước Nhân dân.
Do đó, cải cách chế độ công vụ, đánh giá cán bộ dựa trên kết quả công việc, sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp; kiên quyết xử lý cán bộ nhũng nhiễu, gây phiền hà cho người dân là những yêu cầu có ý nghĩa trực tiếp đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện nay.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không chỉ đem lại độc lập cho dân tộc mà còn đặt nền móng chính trị và pháp lý cho sự ra đời của Nhà nước Việt Nam mới. Những giá trị về quyền lực thuộc về Nhân dân, xây dựng nhà nước hợp hiến, hợp pháp, quản lý xã hội bằng pháp luật và bảo đảm quyền con người đã trở thành những nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong bối cảnh đổi mới toàn diện và hội nhập quốc tế hiện nay, việc tiếp tục phát huy giá trị của Cách mạng Tháng Tám gắn với thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW, xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức và hoàn thiện hệ thống pháp luật sẽ góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam dân chủ, hiện đại, phục vụ Nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.