Cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Hà Nội - Vai trò của Thủ đô trong tổng khởi nghĩa
- Thứ hai - 17/08/2026 04:24
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Trong cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Hà Nội là một trong những địa phương đầu tiên đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền, mở đầu cho thắng lợi cách mạng trong cả nước. Sự thắng lợi của Hà Nội là kết tinh của bản lĩnh, trí tuệ, từ sự chuẩn bị lâu dài, gian khổ đến sự chủ động, sáng tạo, kiên quyết về chủ trương, kịp thời về thời điểm, linh hoạt, mềm dẻo về sách lược của Đảng bộ Hà Nội. Khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội là một điển hình mẫu mực trong cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, ngày 2-9-2025_Ảnh: TTXVN.
Bối cảnh lịch sử và sự chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền của nhân dân Hà Nội
Đến giữa năm 1945, cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai đi vào hồi kết thúc. Ở châu Âu, Hồng quân Liên Xô truy kích và đánh bại phát xít Đức ở sào huyệt Berlin, buộc Đức phải đầu hàng vô điều kiện. Ở châu Á, tháng 8-1945, quân đội Liên Xô tiến công như vũ bão, đánh bại hơn 1 triệu quân Quan Đông tinh nhuệ của Nhật tại Mãn Châu. Chính phủ Nhật tuyên bố đầu hàng Liên Xô và các nước Đồng minh không điều kiện, chiến tranh thế giới lần thứ hai kết thúc. Sự thất bại của phát xít Nhật tác động mãnh mẽ tới các dân tộc bị áp bức, xâm lược tiến lên khởi nghĩa giành độc lập, trong đó có Việt Nam.
Ở trong nước, sau khi phát xít Nhật đầu hàng không điều kiện quân Đồng minh, Chính phủ Trần Trọng Kim hoang mang đến cực độ, kẻ thù của dân tộc Việt Nam đã gục ngã. Tình thế cách mạng đã chuyển thành thời cơ để nhân dân ta tiến lên tổng khởi nghĩa giành độc lập. Tuy nhiên, quân đội các nước đế quốc với danh nghĩa quân Đồng minh chuẩn bị vào Đông Dương để tước khí giới phát xít Nhật. Vì vậy, việc giành chính quyền được đặt ra như một cuộc chạy đua nước rút với quân Đồng minh, để chúng ta có được tư cách một nước độc lập đón tiếp quân Đồng minh vào làm nhiệm vụ giải giáp vũ khí quân đội Nhật. Trong bối cảnh đó, Đảng ta xác định phải gấp rút hành động, không được do dự, lừng chừng và quyết định tổng khởi nghĩa giành quyền về tay nhân dân. Ngày 13-8-1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng Cộng sản Đông Dương họp và quyết định tổng khởi nghĩa trong cả nước, giành lấy chính quyền từ tay phát xít Nhật trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương. Tiếp đó, ngày 16-8-1945, Đại hội quốc dân họp ở Tân Trào (Tuyên Quang) tán thành chủ trương tổng khởi nghĩa của Đảng và quyết định nhiều vấn đề quan trọng của cách mạng Việt Nam sau khi cuộc tổng khởi nghĩa giành thắng lợi. Những chủ trương trên, là cơ sở quan trọng để nhân dân cả nước, trong đó có Thủ đô Hà Nội, tiến lên giành chính quyền với tinh thần, khí thế dù hy sinh đến đâu, “dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập”.
Ở Hà Nội, thực hiện chủ trương của Đảng chuẩn bị mọi mặt cho cách mạng, chờ thời cơ tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền. Các tổ chức Việt Minh được thành lập trong nhiều nhà máy, xí nghiệp, trường học, đường phố. Nhiều cuộc bãi công của công nhân và đấu tranh của nông dân được diễn ra nhằm chống lại sự cai trị của chính quyền phát xít Nhật - thực dân Pháp. Sau khi phát xít Nhật đảo chính thực dân Pháp (ngày 9-3-1945), phong trào cách mạng chuyển sang thời kỳ tiền khởi nghĩa, quá trình chuẩn bị về mọi mặt chờ thời cơ tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền của nhân dân Hà Nội được gấp rút, khẩn trương thực hiện.
Các tổ chức Việt Minh được củng cố và mở rộng, lực lượng thanh niên, tự vệ, cơ sở quần chúng ngày càng phát triển mạnh mẽ. Những lớp huấn luyện quân sự, chính trị được tổ chức bí mật để bồi dưỡng cán bộ, rèn luyện đội ngũ nòng cốt. Công tác tuyên truyền, cổ động được đẩy mạnh, kêu gọi lòng yêu nước, ý chí đấu tranh và khơi dậy tinh thần sẵn sàng đứng lên giành chính quyền. Các cuộc mít tinh, biểu tình, rải truyền đơn, vẽ khẩu hiệu diễn ra rộng khắp nhằm nâng cao nhận thức và khí thế cách mạng trong quần chúng. Mạng lưới giao liên, vận chuyển vũ khí, in ấn tài liệu, nuôi giấu cán bộ được thiết lập chặt chẽ, chỉ chờ thời cơ để đứng lên đấu tranh.Với sự chuẩn bị chu đáo mọi mặt như trên cùng sự đồng lòng, quyết tâm của nhân dân, đây chính là yếu tố quyết định đến thành công của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại Thủ đô Hà Nội năm 1945.
Quá trình khởi nghĩa giành chính quyền ở Thủ đô Hà Nội
Trước những chuyển biến mau lẹ của tình hình thế giới và trong nước, cùng sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt của nhân dân Hà Nội, thực hiện chủ trương của Đảng về tổng khởi nghĩa giành chính quyền, quân và dân Thủ đô Hà Nội đã đứng lên đấu tranh lật đổ sự cai trị của chính quyền phát xít Nhật, giành chính quyền về tay nhân dân. Tối ngày 15-8-1945, Thành ủy Hà Nội triệu tập Hội nghị bất thường gồm các cán bộ và đội trưởng các đội công nhân xung phong, thanh niên xung phong ở chùa Hà (Dịch Vọng - Từ Liêm) để rà soát lực lượng và bàn những công việc cấp bách cần phải thực hiện để tiến hành tổng khởi nghĩa. Sáng ngày 16-8-1945, tại số nhà 101, phố Gambetta (nay là phố Trần Hưng Đạo), Ủy ban quân sự cách mạng Hà Nội (Ủy ban khởi nghĩa) được thành lập bao gồm 5 đồng chí: Nguyễn Khang, Nguyễn Huy Khôi, Nguyễn Quyết, Nguyễn Duy Thân, Lê Trọng Nghĩa và Trần Đình Long. Trong cuộc họp đầu tiên của Ủy ban quân sự cách mạng đã bàn kỹ về phương án khởi nghĩa và chủ trương phải nắm chắc hơn nữa thái độ của quân Nhật và chính quyền bù nhìn. Đồng thời, phải đẩy mạnh hơn nữa các hoạt động chính trị để động viên sâu rộng quần chúng nhân dân tham gia cách mạng, chuẩn bị lực lượng vũ trang, khoét sâu hơn nữa tình trạng rệu rã của chính quyền bù nhìn. Đẩy mạnh các hoạt động diễn thuyết công khai, rải truyền đơn, biểu ngữ kêu gọi quần chúng nhân dân đứng lên khởi nghĩa, cờ đỏ sao vàng đã xuất hiện nhiều trên các đường phố Hà Nội.
Chiều ngày 17-8-1945, Đảng bộ Hà Nội bí mật huy động quần chúng nhân dân trong các tổ chức cứu quốc ở nội, ngoại thành, chủ yếu là công nhân, thanh niên và tự vệ cứu quốc đến quảng trường Nhà hát lớn để biến cuộc mít tinh do Tổng hội viên chức tổ chức thành cuộc mít tinh kêu gọi nhân dân ủng hộ Việt Minh, hăng hái tham gia khởi nghĩa. Sau khi nghe đại biểu của Việt Minh thông báo việc quân Nhật đầu hàng Đồng minh và kêu gọi nhân dân khởi nghĩa, cuộc mít tinh đã biến thành cuộc biểu tình của nhân dân. Các đoàn biểu tình thực hiện tuần hành rầm rộ qua nhiều con phố, tiến đến trước phủ toàn quyền cũ, nơi viên tư lệnh quân Nhật đóng, rồi chia thành từng toán nhỏ, đi cổ động chương trình Việt Minh ở các cửa ô và ngoại thành. Trong đoàn biểu tình, cờ đỏ sao vàng được giương cao, các khẩu hiệu “Ủng hộ Việt Minh”, “Đả đảo bù nhìn”, “Việt Nam hoàn toàn độc lập” được tung hô mạnh mẽ. Cuộc biểu tình tuần hành diễn ra sôi nổi, vang dội, lôi cuốn hàng vạn quần chúng xuống đường với khí thế cách mạng chưa từng thấy. Phát xít Nhật bối rối không dám can thiệp, quân đội phát xít Nhật án binh bất động, Khâm sai Bắc kỳ vội vàng bỏ trốn.
Tối ngày 17-8-1945, Hội nghị mở rộng của Thành ủy và Ủy ban khởi nghĩa họp tại nhà bà Hai Nhã, thôn Dịch Vọng Tiền, xã Dịch Vọng (nay là phường Dịch Vọng), sau khi xem xét, đánh giá tình hình, Hội nghị quyết định phương thức và kế hoạch khởi nghĩa. Huy động sức mạnh của đông đảo quần chúng, lấy lực lượng chính trị, quần chúng làm cơ bản, lực lượng vũ trang làm nòng cốt, tiến hành mít tinh ở quảng trường Nhà hát lớn, sau đó chuyển thành tuần hành thị uy, xông lên chiếm lấy các cơ quan trọng yếu của chính quyền địch trong nội thành như: Phủ Khâm sai, Tòa Thị chính, Trại Bảo an binh, kho bạc, bưu điện, tòa án, nhà tù Hỏa Lò… Không thực hiện tước vũ khí quân Nhật và không chủ trương đánh chiếm những nơi quân Nhật đóng quân. Nếu quân Nhật thực hiện xung đột vũ trang thì ta kiên quyết đánh lại, đoạt lấy vũ khí, củng cố lực lượng, chờ quân giải phóng về để tiến công giành chính quyền.
Về ngày giờ khởi nghĩa, Hội nghị quyết định lấy ngày 18-8 để hoàn thành việc chuẩn bị, ngày 19-8 sẽ tiến hành khởi nghĩa vào lúc 10 giờ sáng. Cuộc khởi nghĩa sẽ được tiến hành bằng cuộc mít tinh ở Nhà hát lớn. Sau đó, quần chúng cách mạng dưới sự chỉ huy của Ủy ban quân sự cách mạng sẽ chia thành 2 khối có tự vệ xung phong dẫn đầu: Khối thứ nhất sẽ chiếm Phủ Khâm sai, Tòa Thị chính, kho bạc, bưu điện và Sở Cảnh sát Hàng Trống. Khối thứ hai sẽ chiếm Trại Bảo an binh. Các tổ chức Cứu quốc cùng các đơn vị tự vệ sẽ đánh chiếm những nơi quan trọng khác của Thủ đô.
Thực hiện chủ trương tổng khởi nghĩa, Thủ đô Hà Nội tràn ngập khí thế cách mạng. Sáng ngày 19-8-1945, quần chúng nhân dân rầm rộ kéo về quảng trường Nhà hát lớn dự cuộc mít tinh do Mặt trận Việt Minh tổ chức. Ủy ban quân sự cách mạng đọc lời hiệu triệu khởi nghĩa của Việt Minh. Cuộc mít tinh nhanh chóng chuyển thành biểu tình, biển người rực đỏ cờ sao chia ra nhiều đoàn đi chiếm các công sở của chính quyền bù nhìn. Trước khí thế quần chúng khởi nghĩa, quân Nhật không dám chống lại. Các cơ quan quan trọng của chính quyền bù nhìn đã về tay cách mạng. Việt Minh hoàn toàn làm chủ thành phố. Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Thủ đô Hà Nội giành thắng lợi.
Ngày 20-8-1945, Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời Bắc Bộ và Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời được thành lập. Ngày 21-8-1945, Tổng Bí thư Trường Chinh và đồng chí Võ Nguyên Giáp về đến Hà Nội, tiếp tục chỉ đạo cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Ngày 25-8-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh về đến Hà Nội và ở tại số nhà 48, phố Hàng Ngang viết Tuyên ngôn Độc lập. Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình - Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đánh dấu sự thắng lợi hoàn toàn của cuộc Cách mạng Tháng Tám 1945.
Ngày 23-8-1945, trên đường từ chiến khu Việt Bắc trở về Thủ đô Hà Nội để hoàn thiện Bản Tuyên ngôn Độc lập,
Bác Hồ đã cập bến đò Phú Xá và cùng đoàn cán bộ về làng Phú Gia, nghỉ tại nhà cụ Nguyễn Thị An
(Trong ảnh: Ôn lại truyền thống lịch sử và giới thiệu di tích lịch sử Nhà cụ Nguyễn Thị An,
phường Phú Thượng, thành phố Hà Nội)_Ảnh: baoxaydung.vn.
Đến giữa năm 1945, cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai đi vào hồi kết thúc. Ở châu Âu, Hồng quân Liên Xô truy kích và đánh bại phát xít Đức ở sào huyệt Berlin, buộc Đức phải đầu hàng vô điều kiện. Ở châu Á, tháng 8-1945, quân đội Liên Xô tiến công như vũ bão, đánh bại hơn 1 triệu quân Quan Đông tinh nhuệ của Nhật tại Mãn Châu. Chính phủ Nhật tuyên bố đầu hàng Liên Xô và các nước Đồng minh không điều kiện, chiến tranh thế giới lần thứ hai kết thúc. Sự thất bại của phát xít Nhật tác động mãnh mẽ tới các dân tộc bị áp bức, xâm lược tiến lên khởi nghĩa giành độc lập, trong đó có Việt Nam.
Ở trong nước, sau khi phát xít Nhật đầu hàng không điều kiện quân Đồng minh, Chính phủ Trần Trọng Kim hoang mang đến cực độ, kẻ thù của dân tộc Việt Nam đã gục ngã. Tình thế cách mạng đã chuyển thành thời cơ để nhân dân ta tiến lên tổng khởi nghĩa giành độc lập. Tuy nhiên, quân đội các nước đế quốc với danh nghĩa quân Đồng minh chuẩn bị vào Đông Dương để tước khí giới phát xít Nhật. Vì vậy, việc giành chính quyền được đặt ra như một cuộc chạy đua nước rút với quân Đồng minh, để chúng ta có được tư cách một nước độc lập đón tiếp quân Đồng minh vào làm nhiệm vụ giải giáp vũ khí quân đội Nhật. Trong bối cảnh đó, Đảng ta xác định phải gấp rút hành động, không được do dự, lừng chừng và quyết định tổng khởi nghĩa giành quyền về tay nhân dân. Ngày 13-8-1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng Cộng sản Đông Dương họp và quyết định tổng khởi nghĩa trong cả nước, giành lấy chính quyền từ tay phát xít Nhật trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương. Tiếp đó, ngày 16-8-1945, Đại hội quốc dân họp ở Tân Trào (Tuyên Quang) tán thành chủ trương tổng khởi nghĩa của Đảng và quyết định nhiều vấn đề quan trọng của cách mạng Việt Nam sau khi cuộc tổng khởi nghĩa giành thắng lợi. Những chủ trương trên, là cơ sở quan trọng để nhân dân cả nước, trong đó có Thủ đô Hà Nội, tiến lên giành chính quyền với tinh thần, khí thế dù hy sinh đến đâu, “dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập”.
Ở Hà Nội, thực hiện chủ trương của Đảng chuẩn bị mọi mặt cho cách mạng, chờ thời cơ tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền. Các tổ chức Việt Minh được thành lập trong nhiều nhà máy, xí nghiệp, trường học, đường phố. Nhiều cuộc bãi công của công nhân và đấu tranh của nông dân được diễn ra nhằm chống lại sự cai trị của chính quyền phát xít Nhật - thực dân Pháp. Sau khi phát xít Nhật đảo chính thực dân Pháp (ngày 9-3-1945), phong trào cách mạng chuyển sang thời kỳ tiền khởi nghĩa, quá trình chuẩn bị về mọi mặt chờ thời cơ tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền của nhân dân Hà Nội được gấp rút, khẩn trương thực hiện.
Các tổ chức Việt Minh được củng cố và mở rộng, lực lượng thanh niên, tự vệ, cơ sở quần chúng ngày càng phát triển mạnh mẽ. Những lớp huấn luyện quân sự, chính trị được tổ chức bí mật để bồi dưỡng cán bộ, rèn luyện đội ngũ nòng cốt. Công tác tuyên truyền, cổ động được đẩy mạnh, kêu gọi lòng yêu nước, ý chí đấu tranh và khơi dậy tinh thần sẵn sàng đứng lên giành chính quyền. Các cuộc mít tinh, biểu tình, rải truyền đơn, vẽ khẩu hiệu diễn ra rộng khắp nhằm nâng cao nhận thức và khí thế cách mạng trong quần chúng. Mạng lưới giao liên, vận chuyển vũ khí, in ấn tài liệu, nuôi giấu cán bộ được thiết lập chặt chẽ, chỉ chờ thời cơ để đứng lên đấu tranh.Với sự chuẩn bị chu đáo mọi mặt như trên cùng sự đồng lòng, quyết tâm của nhân dân, đây chính là yếu tố quyết định đến thành công của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại Thủ đô Hà Nội năm 1945.
Quá trình khởi nghĩa giành chính quyền ở Thủ đô Hà Nội
Trước những chuyển biến mau lẹ của tình hình thế giới và trong nước, cùng sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt của nhân dân Hà Nội, thực hiện chủ trương của Đảng về tổng khởi nghĩa giành chính quyền, quân và dân Thủ đô Hà Nội đã đứng lên đấu tranh lật đổ sự cai trị của chính quyền phát xít Nhật, giành chính quyền về tay nhân dân. Tối ngày 15-8-1945, Thành ủy Hà Nội triệu tập Hội nghị bất thường gồm các cán bộ và đội trưởng các đội công nhân xung phong, thanh niên xung phong ở chùa Hà (Dịch Vọng - Từ Liêm) để rà soát lực lượng và bàn những công việc cấp bách cần phải thực hiện để tiến hành tổng khởi nghĩa. Sáng ngày 16-8-1945, tại số nhà 101, phố Gambetta (nay là phố Trần Hưng Đạo), Ủy ban quân sự cách mạng Hà Nội (Ủy ban khởi nghĩa) được thành lập bao gồm 5 đồng chí: Nguyễn Khang, Nguyễn Huy Khôi, Nguyễn Quyết, Nguyễn Duy Thân, Lê Trọng Nghĩa và Trần Đình Long. Trong cuộc họp đầu tiên của Ủy ban quân sự cách mạng đã bàn kỹ về phương án khởi nghĩa và chủ trương phải nắm chắc hơn nữa thái độ của quân Nhật và chính quyền bù nhìn. Đồng thời, phải đẩy mạnh hơn nữa các hoạt động chính trị để động viên sâu rộng quần chúng nhân dân tham gia cách mạng, chuẩn bị lực lượng vũ trang, khoét sâu hơn nữa tình trạng rệu rã của chính quyền bù nhìn. Đẩy mạnh các hoạt động diễn thuyết công khai, rải truyền đơn, biểu ngữ kêu gọi quần chúng nhân dân đứng lên khởi nghĩa, cờ đỏ sao vàng đã xuất hiện nhiều trên các đường phố Hà Nội.
Chiều ngày 17-8-1945, Đảng bộ Hà Nội bí mật huy động quần chúng nhân dân trong các tổ chức cứu quốc ở nội, ngoại thành, chủ yếu là công nhân, thanh niên và tự vệ cứu quốc đến quảng trường Nhà hát lớn để biến cuộc mít tinh do Tổng hội viên chức tổ chức thành cuộc mít tinh kêu gọi nhân dân ủng hộ Việt Minh, hăng hái tham gia khởi nghĩa. Sau khi nghe đại biểu của Việt Minh thông báo việc quân Nhật đầu hàng Đồng minh và kêu gọi nhân dân khởi nghĩa, cuộc mít tinh đã biến thành cuộc biểu tình của nhân dân. Các đoàn biểu tình thực hiện tuần hành rầm rộ qua nhiều con phố, tiến đến trước phủ toàn quyền cũ, nơi viên tư lệnh quân Nhật đóng, rồi chia thành từng toán nhỏ, đi cổ động chương trình Việt Minh ở các cửa ô và ngoại thành. Trong đoàn biểu tình, cờ đỏ sao vàng được giương cao, các khẩu hiệu “Ủng hộ Việt Minh”, “Đả đảo bù nhìn”, “Việt Nam hoàn toàn độc lập” được tung hô mạnh mẽ. Cuộc biểu tình tuần hành diễn ra sôi nổi, vang dội, lôi cuốn hàng vạn quần chúng xuống đường với khí thế cách mạng chưa từng thấy. Phát xít Nhật bối rối không dám can thiệp, quân đội phát xít Nhật án binh bất động, Khâm sai Bắc kỳ vội vàng bỏ trốn.
Tối ngày 17-8-1945, Hội nghị mở rộng của Thành ủy và Ủy ban khởi nghĩa họp tại nhà bà Hai Nhã, thôn Dịch Vọng Tiền, xã Dịch Vọng (nay là phường Dịch Vọng), sau khi xem xét, đánh giá tình hình, Hội nghị quyết định phương thức và kế hoạch khởi nghĩa. Huy động sức mạnh của đông đảo quần chúng, lấy lực lượng chính trị, quần chúng làm cơ bản, lực lượng vũ trang làm nòng cốt, tiến hành mít tinh ở quảng trường Nhà hát lớn, sau đó chuyển thành tuần hành thị uy, xông lên chiếm lấy các cơ quan trọng yếu của chính quyền địch trong nội thành như: Phủ Khâm sai, Tòa Thị chính, Trại Bảo an binh, kho bạc, bưu điện, tòa án, nhà tù Hỏa Lò… Không thực hiện tước vũ khí quân Nhật và không chủ trương đánh chiếm những nơi quân Nhật đóng quân. Nếu quân Nhật thực hiện xung đột vũ trang thì ta kiên quyết đánh lại, đoạt lấy vũ khí, củng cố lực lượng, chờ quân giải phóng về để tiến công giành chính quyền.
Về ngày giờ khởi nghĩa, Hội nghị quyết định lấy ngày 18-8 để hoàn thành việc chuẩn bị, ngày 19-8 sẽ tiến hành khởi nghĩa vào lúc 10 giờ sáng. Cuộc khởi nghĩa sẽ được tiến hành bằng cuộc mít tinh ở Nhà hát lớn. Sau đó, quần chúng cách mạng dưới sự chỉ huy của Ủy ban quân sự cách mạng sẽ chia thành 2 khối có tự vệ xung phong dẫn đầu: Khối thứ nhất sẽ chiếm Phủ Khâm sai, Tòa Thị chính, kho bạc, bưu điện và Sở Cảnh sát Hàng Trống. Khối thứ hai sẽ chiếm Trại Bảo an binh. Các tổ chức Cứu quốc cùng các đơn vị tự vệ sẽ đánh chiếm những nơi quan trọng khác của Thủ đô.
Thực hiện chủ trương tổng khởi nghĩa, Thủ đô Hà Nội tràn ngập khí thế cách mạng. Sáng ngày 19-8-1945, quần chúng nhân dân rầm rộ kéo về quảng trường Nhà hát lớn dự cuộc mít tinh do Mặt trận Việt Minh tổ chức. Ủy ban quân sự cách mạng đọc lời hiệu triệu khởi nghĩa của Việt Minh. Cuộc mít tinh nhanh chóng chuyển thành biểu tình, biển người rực đỏ cờ sao chia ra nhiều đoàn đi chiếm các công sở của chính quyền bù nhìn. Trước khí thế quần chúng khởi nghĩa, quân Nhật không dám chống lại. Các cơ quan quan trọng của chính quyền bù nhìn đã về tay cách mạng. Việt Minh hoàn toàn làm chủ thành phố. Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Thủ đô Hà Nội giành thắng lợi.
Ngày 20-8-1945, Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời Bắc Bộ và Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời được thành lập. Ngày 21-8-1945, Tổng Bí thư Trường Chinh và đồng chí Võ Nguyên Giáp về đến Hà Nội, tiếp tục chỉ đạo cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Ngày 25-8-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh về đến Hà Nội và ở tại số nhà 48, phố Hàng Ngang viết Tuyên ngôn Độc lập. Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình - Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đánh dấu sự thắng lợi hoàn toàn của cuộc Cách mạng Tháng Tám 1945.
Ngày 23-8-1945, trên đường từ chiến khu Việt Bắc trở về Thủ đô Hà Nội để hoàn thiện Bản Tuyên ngôn Độc lập,
Bác Hồ đã cập bến đò Phú Xá và cùng đoàn cán bộ về làng Phú Gia, nghỉ tại nhà cụ Nguyễn Thị An
(Trong ảnh: Ôn lại truyền thống lịch sử và giới thiệu di tích lịch sử Nhà cụ Nguyễn Thị An,
phường Phú Thượng, thành phố Hà Nội)_Ảnh: baoxaydung.vn.
Vai trò của Thủ đô Hà Nội trong cuộc tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945
Thứ nhất, chuẩn bị đầy đủ về mọi mặt, chờ thời cơ để tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Hà Nội, nhân dân Thủ đô đã tích cực xây dựng lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang, cơ sở cách mạng, tham gia đấu tranh, chờ thời cơ để tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền. Năm 1944, Đội Thanh niên tuyên truyền xung phong thành Hoàng Diệu được thành lập, các tổ chức Công nhân cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc không ngừng được củng cố và lớn mạnh. Trước khi khởi nghĩa diễn ra, Đảng bộ Hà Nội có trên 50 đảng viên, Việt Minh có 1.000 đội viên và khoảng 20.000 quần chúng nhân dân sẵn sàng đứng lên khởi nghĩa khi có mệnh lệnh. Đối với lực lượng vũ trang, năm 1944, lực lượng Tự vệ chiến đấu của Hà Nội được thành lập và phát triển nhanh chóng. Số lượng đội viên tự vệ được huấn luyện quân sự là hơn 700 người, vũ khí được trang bị khoảng 70-80 khẩu súng trường và súng ngắn các loại. Đến trước ngày khởi nghĩa diễn ra, Hà Nội có hàng nghìn tự vệ dưới hai hình thức Tự vệ cứu quốc và Tự vệ chiến đấu. Ngoài ra, Đảng bộ Hà Nội còn tích cực lãnh đạo nhân dân đứng lên đấu tranh, tạo thành một cao trào kháng Nhật cứu nước rộng khắp. Đối với chính quyền cách mạng, ngày 16-8-1945, Thành ủy Hà Nội họp phiên bất thường quyết định thành lập Ủy ban khởi nghĩa, đồng thời cũng là Ủy ban quân sự cách mạng Hà Nội để chỉ huy khởi nghĩa. Cùng với đó, chuẩn bị kế hoạch khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân. Đây chính là sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, tập dượt cho quần chúng nhân dân tham gia đấu tranh của Đảng bộ Hà Nội, để khi thời cơ cách mạng chín muồi tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân.
Thứ hai, chớp thời cơ, giành chính quyền về tay nhân dân và kịp thời xử lý những tình huống phát sinh trong quá trình khởi nghĩa.
Trước những diễn biến hết sức mau lẹ ở Hà Nội, ngày 17-8-1945, Ủy ban khởi nghĩa họp và xác định: đây là lúc khủng hoảng đã lên đến đỉnh điểm, lực lượng tiền phong đã sẵn sàng chiến đấu, đội hậu bị đã sẵn sàng hỗ trợ, trong khi hàng ngũ của địch rối loạn nghiêm trọng. Nếu chậm trễ, tinh thần cách mạng của quần chúng đang lên cao có thể suy giảm, thời cơ sẽ qua đi. Mặt khác, các lực lượng phản động như Quốc dân đảng, Đại Việt có thể lợi dụng tình thế, được quân Nhật hậu thuẫn và có sẵn vũ khí, gây cản trở cho cách mạng. Trên cơ sở phân tích tình hình, Hội nghị quyết định phát động khởi nghĩa vào ngày 19-8-1945. Sau khi lệnh khởi nghĩa được ban ra, nhân dân Thủ đô Hà Nội đã kịp thời chiếm đóng các cơ quan đầu não của chế độ phát xít, chính quyền bù nhìn.
Ngoài ra, Đảng bộ Hà Nội cũng lãnh đạo nhân dân kịp thời xử lý những tình huống phát sinh ở Trại Bảo an binh Hàng Bài và Ngân hàng Đông Dương, bảo đảm cách mạng thành công, tránh những thiệt hại không đáng có. Với sự sáng suốt và mau lẹ, Đảng bộ Hà Nội đã kịp thời chớp thời cơ, phát động nhân dân đứng lên khởi nghĩa giành được chính quyền và ít đổ máu. Nếu như Hà Nội không kiên quyết và kịp thời chớp thời cơ, thì thời cơ cách mạng sẽ nhanh chóng qua. Ngoài ra, nếu Hà Nội không giành được chính quyền mà các nơi khác giành được chính quyền thì tình hình sẽ hết sức phức tạp và cục diện sẽ có nhiều thay đổi. Do đó, thắng lợi của cuộc khởi nghĩa ở Thủ đô Hà Nội tạo cơ sở quan trọng để dẫn đến thắng lợi chung của cuộc tổng khởi nghĩa trong phạm vi cả nước.
Thứ ba, làm tê liệt cơ quan đầu não của kẻ thù.
Hà Nội là nơi tập trung các cơ quan đầu não của chế độ thực dân, phát xít, là trung tâm về chính trị, kinh tế và văn hóa, nên Thủ đô Hà Nội giữ vai trò quan trọng trong bộ máy cai trị của kẻ thù. Cuộc khởi nghĩa nổ ra tại Hà Nội sẽ đóng vai trò quyết định đến thắng lợi chung của cuộc tổng khởi nghĩa. Trước khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Hà Nội là nơi đặt trụ sở của Thống sứ Pháp ở Bắc Kỳ, đại diện cho quyền lực tối cao của Pháp ở miền Bắc. Sau khi phát xít Nhật đảo chính thực dân Pháp (ngày 9-3-1945), Hà Nội trở thành nơi đặt Bộ Chỉ huy quân phát xít Nhật ở Việt Nam và Chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim - chính quyền thân Nhật ở Đông Dương. Những hoạt động của thực dân, đế quốc tại đây đã biến Hà Nội trở thành “trung tâm” của bộ máy cai trị, nơi tập trung mọi hoạt động hành chính, quân sự, kinh tế của chế độ thực dân và đế quốc. Vì vậy, việc giành được chính quyền ở Hà Nội có ý nghĩa như một đòn chí mạng đánh thẳng vào trung tâm đầu não của kẻ thù, làm tê liệt bộ máy cai trị của chúng, làm cho bộ máy chính quyền địch ở các địa phương bị suy yếu tạo điều kiện thuận lợi cho việc giành và thiết lập chính quyền cách mạng.
Thứ tư, tạo điều kiện quan trọng để cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám thành công trong cả nước.
Thắng lợi của khởi nghĩa giành chính quyền ở Thủ đô Hà Nội cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng cả nước, tạo đà cho tổng khởi nghĩa toàn thắng. Ngày 19-8-1945, cuộc khởi nghĩa ở Hà Nội diễn ra và giành thắng lợi hoàn toàn. Hà Nội không chỉ là nơi diễn ra cuộc khởi nghĩa đầu tiên trong cả nước giành thắng lợi mà thắng lợi này còn là yếu tố quyết định, tạo đà và thúc đẩy cho thắng lợi chung của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 trên phạm vi cả nước.
Thành công của cuộc khởi nghĩa tại Hà Nội trở thành tiếng súng hiệu lệnh, mở màn cho làn sóng khởi nghĩa trên cả nước. Đó chính là tiếng bom vang dội, lan truyền nhanh chóng khắp nơi, tạo ra hiệu ứng tâm lý mạnh mẽ, động viên, cổ vũ tinh thần đấu tranh của nhân dân cả nước gấp rút nổi dậy giành chính quyền. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và sức mạnh hùng hậu của quần chúng nhân dân đã đập tan trung tâm đầu não bộ máy chính quyền địch. Từ đó, cổ vũ, tăng cường niềm tin của nhân dân cả nước vào khả năng giành thắng lợi của cách mạng, thúc đẩy mạnh mẽ các địa phương khác gấp rút nổi dậy giành chính quyền. Hòa nhịp với khởi nghĩa ở Hà Nội, nhân dân các tỉnh Thái Bình, Phúc Yên, Khánh Hòa đã vùng lên giành chính quyền thắng lợi ngày 19-8-1945. Tiếp theo đó, gần như toàn bộ các tỉnh miền Bắc đến Thanh Hóa, Nghệ An đều nổi dậy tiến hành khởi nghĩa. Các cuộc khởi nghĩa nổ ra đồng loạt, mang tính dây chuyền, thành công nhanh chóng tại các tỉnh Thanh Hóa, Bắc Ninh, Ninh Bình, Thái Nguyên (ngày 20-8-1945); Sơn Tây, Yên Bái, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Nam Định, Nghệ An, Ninh Thuận (ngày 21-8-1945); Cao Bằng, Hưng Yên, Kiến An, Tân An (ngày 22-8-1945). Chính quyền cách mạng ở các địa phương lần lượt về tay nhân dân. Đây là minh chứng rõ nét khẳng định thắng lợi của cuộc nghĩa giành chính quyền ở Thủ đô Hà Nội tạo niềm tin và động lực to lớn để các địa phương khác trong cả nước tiến lên tổng khởi nghĩa giành được chính quyền. Thủ đô Hà Nội chính là “ngọn hải đăng dẫn lối” cho của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 đi đến thành công.
Thứ năm, gợi mở phương thức tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước.
Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa ở Thủ đô Hà Nội có tầm quan trọng trong việc gợi mở một phương thức khởi nghĩa giành chính quyền một cách không đổ máu ở những nơi giằng co với phát xít Nhật và chính quyền thân Nhật hoặc ở những nơi ta đã giành được chính quyền nhưng chính quyền chưa được ổn định. Lúc đầu, Trung ương Đảng đưa ra phương thức khởi nghĩa dùng lực lượng vũ trang tước vũ khí của quân đội Nhật ở bất cứ nơi nào ta có điều kiện. Thực hiện chủ trương đó, ở nhiều địa phương ta vừa tổ chức tiến công, vừa kêu gọi Nhật đầu hàng. Tuy nhiên, việc thực hiện phương thức khởi nghĩa này trên thực tế gặp rất nhiều khó khăn bởi những lý do: Mặc dù phát xít Nhật đã tuyên bố đầu hàng Đồng minh, song số lượng quân Nhật ở Đông Dương lúc này vẫn còn rất đông. Quân đội Nhật ở Đông Dương tuy mất tinh thần chiến đấu, nản chí nhưng không tan dã hoàn toàn mà ngược lại, chúng vẫn còn khả năng đối phó với lực lượng vũ trang của ta nếu bị tấn công. Ngoài ra, thực tế các cuộc tấn công quân sự của ta vào quân Nhật ở Thái Nguyên, Tuyên Quang, Quảng Ngãi đã không giành được thắng lợi như mong muốn.
Thực hiện chủ trương của Đảng, quá trình đánh chiếm các cơ quan trọng yếu của địch ở Hà Nội cơ bản thuận lợi, duy chỉ có Trại Bảo an binh - một vị trí quân sự quan trọng của chính phủ thân Nhật Trần Trọng Kim tình hình phức tạp hơn khi quân Nhật đưa xe tăng và lính vây chặt Trại Bảo an binh. Hà Nội đã nhanh chóng xử lý kịp thời, khéo léo các tình huống phát sinh trong quá trình diễn ra khởi nghĩa bằng phương thức đấu tranh phù hợp như phân công các đồng chí gặp chỉ huy Nhật để giải thích, đối thoại với Bộ chỉ huy quân Nhật hay cử người canh gác cùng lính Nhật tại Ngân hàng Đông Dương. Nhờ đó, khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội diễn ra, giành thắng lợi chỉ trong một ngày và không gây đổ máu.
Từ thực tế thắng lợi của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội, Trung ương Đảng đã đề ra phương pháp đấu tranh với quân Nhật trong đó xác định một trong những hình thức đấu tranh chính trị chống Nhật là thương lượng với Nhật. Đồng thời chỉ thị cho các địa phương khởi nghĩa theo phương thức của Hà Nội. Nhờ sự thay đổi kịp thời và sự chỉ đạo đúng đắn của Trung ương, quá trình khởi nghĩa giành chính quyền ở các địa phương trong cả nước nhanh chóng thắng lợi và ít đổ máu. Như vậy, thắng lợi của Hà Nội là “gương điển hình” để Trung ương nhân rộng, áp dụng cho các địa phương khác, góp phần quan trọng làm nên kết quả vang dội của cuộc cách mạng “long trời lở đất”.
Thứ sáu, là cơ sở quan trọng dẫn đến sự ra đời của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Thắng lợi ở Thủ đô Hà Nội là cơ sở quan trọng dẫn đến sự ra đời của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á. Sự ra đời của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã chấm dứt sự tồn tại của chế độ thực dân và phong kiến ở Việt Nam, đưa nhân dân lao động từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước. Đó là kết quả của 15 năm “nếm mật, nằm gai” của toàn Đảng, toàn dân, với sự chuẩn bị chu đáo, toàn diện qua các cao trào cách mạng: cao trào cách mạng 1930 - 1931 với đỉnh cao là Xô viết Nghệ - Tĩnh, cao trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ 1936 - 1939 và cuộc vận động giải phóng dân tộc 1939 - 1945. Việc Hà Nội khởi nghĩa và giành chính quyền sớm trong cả nước đã tạo điều kiện để Trung ương và lãnh tụ Hồ Chí Minh chuyển đại bản doanh về Hà Nội, từ đó chỉ đạo cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước đi đến thắng lợi hoàn toàn. Đồng thời, tạo tiền đề quan trọng cho việc Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình vào ngày 2-9-1945, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Với vị trí chiến lược quan trọng, Hà Nội trở thành Thủ đô của nước Việt Nam độc lập, trung tâm chính trị, văn hóa lớn của cả nước, đánh dấu một kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam - kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội./.
Link nguồn: https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/chinh-tri-xay-dung-dang/-/2018/1284702/cuoc-cach-mang-thang-tam-nam-1945-o-ha-noi---vai-tro-cua-thu-do-trong-tong-khoi-nghia.aspx#
Thứ nhất, chuẩn bị đầy đủ về mọi mặt, chờ thời cơ để tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Hà Nội, nhân dân Thủ đô đã tích cực xây dựng lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang, cơ sở cách mạng, tham gia đấu tranh, chờ thời cơ để tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền. Năm 1944, Đội Thanh niên tuyên truyền xung phong thành Hoàng Diệu được thành lập, các tổ chức Công nhân cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc không ngừng được củng cố và lớn mạnh. Trước khi khởi nghĩa diễn ra, Đảng bộ Hà Nội có trên 50 đảng viên, Việt Minh có 1.000 đội viên và khoảng 20.000 quần chúng nhân dân sẵn sàng đứng lên khởi nghĩa khi có mệnh lệnh. Đối với lực lượng vũ trang, năm 1944, lực lượng Tự vệ chiến đấu của Hà Nội được thành lập và phát triển nhanh chóng. Số lượng đội viên tự vệ được huấn luyện quân sự là hơn 700 người, vũ khí được trang bị khoảng 70-80 khẩu súng trường và súng ngắn các loại. Đến trước ngày khởi nghĩa diễn ra, Hà Nội có hàng nghìn tự vệ dưới hai hình thức Tự vệ cứu quốc và Tự vệ chiến đấu. Ngoài ra, Đảng bộ Hà Nội còn tích cực lãnh đạo nhân dân đứng lên đấu tranh, tạo thành một cao trào kháng Nhật cứu nước rộng khắp. Đối với chính quyền cách mạng, ngày 16-8-1945, Thành ủy Hà Nội họp phiên bất thường quyết định thành lập Ủy ban khởi nghĩa, đồng thời cũng là Ủy ban quân sự cách mạng Hà Nội để chỉ huy khởi nghĩa. Cùng với đó, chuẩn bị kế hoạch khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân. Đây chính là sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, tập dượt cho quần chúng nhân dân tham gia đấu tranh của Đảng bộ Hà Nội, để khi thời cơ cách mạng chín muồi tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân.
Thứ hai, chớp thời cơ, giành chính quyền về tay nhân dân và kịp thời xử lý những tình huống phát sinh trong quá trình khởi nghĩa.
Trước những diễn biến hết sức mau lẹ ở Hà Nội, ngày 17-8-1945, Ủy ban khởi nghĩa họp và xác định: đây là lúc khủng hoảng đã lên đến đỉnh điểm, lực lượng tiền phong đã sẵn sàng chiến đấu, đội hậu bị đã sẵn sàng hỗ trợ, trong khi hàng ngũ của địch rối loạn nghiêm trọng. Nếu chậm trễ, tinh thần cách mạng của quần chúng đang lên cao có thể suy giảm, thời cơ sẽ qua đi. Mặt khác, các lực lượng phản động như Quốc dân đảng, Đại Việt có thể lợi dụng tình thế, được quân Nhật hậu thuẫn và có sẵn vũ khí, gây cản trở cho cách mạng. Trên cơ sở phân tích tình hình, Hội nghị quyết định phát động khởi nghĩa vào ngày 19-8-1945. Sau khi lệnh khởi nghĩa được ban ra, nhân dân Thủ đô Hà Nội đã kịp thời chiếm đóng các cơ quan đầu não của chế độ phát xít, chính quyền bù nhìn.
Ngoài ra, Đảng bộ Hà Nội cũng lãnh đạo nhân dân kịp thời xử lý những tình huống phát sinh ở Trại Bảo an binh Hàng Bài và Ngân hàng Đông Dương, bảo đảm cách mạng thành công, tránh những thiệt hại không đáng có. Với sự sáng suốt và mau lẹ, Đảng bộ Hà Nội đã kịp thời chớp thời cơ, phát động nhân dân đứng lên khởi nghĩa giành được chính quyền và ít đổ máu. Nếu như Hà Nội không kiên quyết và kịp thời chớp thời cơ, thì thời cơ cách mạng sẽ nhanh chóng qua. Ngoài ra, nếu Hà Nội không giành được chính quyền mà các nơi khác giành được chính quyền thì tình hình sẽ hết sức phức tạp và cục diện sẽ có nhiều thay đổi. Do đó, thắng lợi của cuộc khởi nghĩa ở Thủ đô Hà Nội tạo cơ sở quan trọng để dẫn đến thắng lợi chung của cuộc tổng khởi nghĩa trong phạm vi cả nước.
Thứ ba, làm tê liệt cơ quan đầu não của kẻ thù.
Hà Nội là nơi tập trung các cơ quan đầu não của chế độ thực dân, phát xít, là trung tâm về chính trị, kinh tế và văn hóa, nên Thủ đô Hà Nội giữ vai trò quan trọng trong bộ máy cai trị của kẻ thù. Cuộc khởi nghĩa nổ ra tại Hà Nội sẽ đóng vai trò quyết định đến thắng lợi chung của cuộc tổng khởi nghĩa. Trước khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Hà Nội là nơi đặt trụ sở của Thống sứ Pháp ở Bắc Kỳ, đại diện cho quyền lực tối cao của Pháp ở miền Bắc. Sau khi phát xít Nhật đảo chính thực dân Pháp (ngày 9-3-1945), Hà Nội trở thành nơi đặt Bộ Chỉ huy quân phát xít Nhật ở Việt Nam và Chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim - chính quyền thân Nhật ở Đông Dương. Những hoạt động của thực dân, đế quốc tại đây đã biến Hà Nội trở thành “trung tâm” của bộ máy cai trị, nơi tập trung mọi hoạt động hành chính, quân sự, kinh tế của chế độ thực dân và đế quốc. Vì vậy, việc giành được chính quyền ở Hà Nội có ý nghĩa như một đòn chí mạng đánh thẳng vào trung tâm đầu não của kẻ thù, làm tê liệt bộ máy cai trị của chúng, làm cho bộ máy chính quyền địch ở các địa phương bị suy yếu tạo điều kiện thuận lợi cho việc giành và thiết lập chính quyền cách mạng.
Thứ tư, tạo điều kiện quan trọng để cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám thành công trong cả nước.
Thắng lợi của khởi nghĩa giành chính quyền ở Thủ đô Hà Nội cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng cả nước, tạo đà cho tổng khởi nghĩa toàn thắng. Ngày 19-8-1945, cuộc khởi nghĩa ở Hà Nội diễn ra và giành thắng lợi hoàn toàn. Hà Nội không chỉ là nơi diễn ra cuộc khởi nghĩa đầu tiên trong cả nước giành thắng lợi mà thắng lợi này còn là yếu tố quyết định, tạo đà và thúc đẩy cho thắng lợi chung của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 trên phạm vi cả nước.
Thành công của cuộc khởi nghĩa tại Hà Nội trở thành tiếng súng hiệu lệnh, mở màn cho làn sóng khởi nghĩa trên cả nước. Đó chính là tiếng bom vang dội, lan truyền nhanh chóng khắp nơi, tạo ra hiệu ứng tâm lý mạnh mẽ, động viên, cổ vũ tinh thần đấu tranh của nhân dân cả nước gấp rút nổi dậy giành chính quyền. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và sức mạnh hùng hậu của quần chúng nhân dân đã đập tan trung tâm đầu não bộ máy chính quyền địch. Từ đó, cổ vũ, tăng cường niềm tin của nhân dân cả nước vào khả năng giành thắng lợi của cách mạng, thúc đẩy mạnh mẽ các địa phương khác gấp rút nổi dậy giành chính quyền. Hòa nhịp với khởi nghĩa ở Hà Nội, nhân dân các tỉnh Thái Bình, Phúc Yên, Khánh Hòa đã vùng lên giành chính quyền thắng lợi ngày 19-8-1945. Tiếp theo đó, gần như toàn bộ các tỉnh miền Bắc đến Thanh Hóa, Nghệ An đều nổi dậy tiến hành khởi nghĩa. Các cuộc khởi nghĩa nổ ra đồng loạt, mang tính dây chuyền, thành công nhanh chóng tại các tỉnh Thanh Hóa, Bắc Ninh, Ninh Bình, Thái Nguyên (ngày 20-8-1945); Sơn Tây, Yên Bái, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Nam Định, Nghệ An, Ninh Thuận (ngày 21-8-1945); Cao Bằng, Hưng Yên, Kiến An, Tân An (ngày 22-8-1945). Chính quyền cách mạng ở các địa phương lần lượt về tay nhân dân. Đây là minh chứng rõ nét khẳng định thắng lợi của cuộc nghĩa giành chính quyền ở Thủ đô Hà Nội tạo niềm tin và động lực to lớn để các địa phương khác trong cả nước tiến lên tổng khởi nghĩa giành được chính quyền. Thủ đô Hà Nội chính là “ngọn hải đăng dẫn lối” cho của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 đi đến thành công.
Thứ năm, gợi mở phương thức tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước.
Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa ở Thủ đô Hà Nội có tầm quan trọng trong việc gợi mở một phương thức khởi nghĩa giành chính quyền một cách không đổ máu ở những nơi giằng co với phát xít Nhật và chính quyền thân Nhật hoặc ở những nơi ta đã giành được chính quyền nhưng chính quyền chưa được ổn định. Lúc đầu, Trung ương Đảng đưa ra phương thức khởi nghĩa dùng lực lượng vũ trang tước vũ khí của quân đội Nhật ở bất cứ nơi nào ta có điều kiện. Thực hiện chủ trương đó, ở nhiều địa phương ta vừa tổ chức tiến công, vừa kêu gọi Nhật đầu hàng. Tuy nhiên, việc thực hiện phương thức khởi nghĩa này trên thực tế gặp rất nhiều khó khăn bởi những lý do: Mặc dù phát xít Nhật đã tuyên bố đầu hàng Đồng minh, song số lượng quân Nhật ở Đông Dương lúc này vẫn còn rất đông. Quân đội Nhật ở Đông Dương tuy mất tinh thần chiến đấu, nản chí nhưng không tan dã hoàn toàn mà ngược lại, chúng vẫn còn khả năng đối phó với lực lượng vũ trang của ta nếu bị tấn công. Ngoài ra, thực tế các cuộc tấn công quân sự của ta vào quân Nhật ở Thái Nguyên, Tuyên Quang, Quảng Ngãi đã không giành được thắng lợi như mong muốn.
Thực hiện chủ trương của Đảng, quá trình đánh chiếm các cơ quan trọng yếu của địch ở Hà Nội cơ bản thuận lợi, duy chỉ có Trại Bảo an binh - một vị trí quân sự quan trọng của chính phủ thân Nhật Trần Trọng Kim tình hình phức tạp hơn khi quân Nhật đưa xe tăng và lính vây chặt Trại Bảo an binh. Hà Nội đã nhanh chóng xử lý kịp thời, khéo léo các tình huống phát sinh trong quá trình diễn ra khởi nghĩa bằng phương thức đấu tranh phù hợp như phân công các đồng chí gặp chỉ huy Nhật để giải thích, đối thoại với Bộ chỉ huy quân Nhật hay cử người canh gác cùng lính Nhật tại Ngân hàng Đông Dương. Nhờ đó, khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội diễn ra, giành thắng lợi chỉ trong một ngày và không gây đổ máu.
Từ thực tế thắng lợi của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội, Trung ương Đảng đã đề ra phương pháp đấu tranh với quân Nhật trong đó xác định một trong những hình thức đấu tranh chính trị chống Nhật là thương lượng với Nhật. Đồng thời chỉ thị cho các địa phương khởi nghĩa theo phương thức của Hà Nội. Nhờ sự thay đổi kịp thời và sự chỉ đạo đúng đắn của Trung ương, quá trình khởi nghĩa giành chính quyền ở các địa phương trong cả nước nhanh chóng thắng lợi và ít đổ máu. Như vậy, thắng lợi của Hà Nội là “gương điển hình” để Trung ương nhân rộng, áp dụng cho các địa phương khác, góp phần quan trọng làm nên kết quả vang dội của cuộc cách mạng “long trời lở đất”.
Thứ sáu, là cơ sở quan trọng dẫn đến sự ra đời của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Thắng lợi ở Thủ đô Hà Nội là cơ sở quan trọng dẫn đến sự ra đời của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á. Sự ra đời của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã chấm dứt sự tồn tại của chế độ thực dân và phong kiến ở Việt Nam, đưa nhân dân lao động từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước. Đó là kết quả của 15 năm “nếm mật, nằm gai” của toàn Đảng, toàn dân, với sự chuẩn bị chu đáo, toàn diện qua các cao trào cách mạng: cao trào cách mạng 1930 - 1931 với đỉnh cao là Xô viết Nghệ - Tĩnh, cao trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ 1936 - 1939 và cuộc vận động giải phóng dân tộc 1939 - 1945. Việc Hà Nội khởi nghĩa và giành chính quyền sớm trong cả nước đã tạo điều kiện để Trung ương và lãnh tụ Hồ Chí Minh chuyển đại bản doanh về Hà Nội, từ đó chỉ đạo cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước đi đến thắng lợi hoàn toàn. Đồng thời, tạo tiền đề quan trọng cho việc Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình vào ngày 2-9-1945, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Với vị trí chiến lược quan trọng, Hà Nội trở thành Thủ đô của nước Việt Nam độc lập, trung tâm chính trị, văn hóa lớn của cả nước, đánh dấu một kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam - kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội./.
Link nguồn: https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/chinh-tri-xay-dung-dang/-/2018/1284702/cuoc-cach-mang-thang-tam-nam-1945-o-ha-noi---vai-tro-cua-thu-do-trong-tong-khoi-nghia.aspx#